Monumenten W.O. II

Gedenkteken Zwanenburg aan het gemeentehuis

• Langestraat 24, 7500 AA Enschede

In februari 1945 hielden de Duitsers grote razzia’s voor de arbeidsinzet in Duitsland. Dit gebeurde onder andere op 19 februari. De dwangarbeiders werden met de trein naar Duitsland vervoerd. Een van deze treinen, vol met mannen, kwam vanuit het Westen. Op 23 februari reed deze trein door Enschede en stopte uiteindelijk langs de Oosterstraat. De mannen in de trein waren al een paar dagen onderweg en hadden honger. De dwangarbeiders dachten dat ze al in Duitsland waren en daarom besloot een van hen in het Duits aan de Enschedese toeschouwers om voedsel te vragen: "Wir haben seit gestern nicht mehr gegessen" (vertaald: we hebben sinds gisteren niets meer gegeten). Het antwoord was: "Dit is Enschede hoor!"

Een van de bewakers reageerde hierop door naar de rand van de spoorsloot te lopen en zijn geweer op de mensen op straat te richten. Er ontstond paniek en de mensen renden weg naar de steegjes tussen de huizen in. Hierna werd er nog een paar keer in de lucht geschoten. Toch kwamen de mensen later weer tevoorschijn. Ze hadden levensmiddelen zoals brood en tabak meegebracht en gooide deze naar de trein. Aan de andere kant van de trein bij de fabrieken van Van Heek werd een hek opengezet. In de treincoupés was het heel onrustig en velen renden de trein uit, het fabrieksterrein op. De Duitse bewakers stonden aan de kant van de Oosterstraat, waardoor ze pas laat doorkregen wat er aan de hand was. Hierdoor konden veel dwangarbeiders vluchten.
De Duitsers, nu wel gealarmeerd, rukten de portieren van de trein open en persten zich door de coupés naar de andere kant van de trein. Er klonken schoten en er werd geschreeuwd. Direct hierna begon de trein weer te rijden en ging langzaam in de richting van Gronau.

In de trein zaten ook 300 mannen uit de Noord-Hollandse plaats Zwanenburg. Als dank voor de spontane hulp die de bevolking van Enschede had geboden, werd door de bevolking van Zwanenburg op 25 januari 1946 een gedenksteen aan de Enschedese bevolking geschonken. Deze is in de gevel van het stadhuis van Enschede geplaatst en is hier nu nog steeds te vinden.

Het opschrift luidt:
Zwanenburg dankt Enschede voor de hulp, die de bevolking van deze stad verleende aan haar ontvoerde burgers op doortocht naar Duitsland, 23 Februari 1945

Plaquette: Ds. Leendert Overduin

Plaquette in de Grote Kerk, Oude Markt, Enschede: Leendert Overduin - Predikant te Enschede. Geboren 21 december 1900 te Leiden. Overleden 17 juli 1976 te Enschede. "Verberg de verdrevenen. Verraad de vluchtelingen niet." (Jesaja 16:3).   Voor meer informatie: Zie de pagina over Leendert Overduin.

Geheime Duitse Rolbaan Drienerlo

•  Wiedicksbeekweg, Enschede

Tegen het einde van Tweede Wereldoorlog was vliegbasis Twente, dat door de Duitsers bezet was, onbruikbaar geworden vanwege de vele bombardementen. De Duitse vliegtuigen werden daarom ten zuidwesten van de basis verstopt in de bossen bij Drienerlo.

De Duitsers hebben toen met behulp van voornamelijk dwangarbeiders afkomstig uit Volendam met grote haast een rolbaan aangelegd in de bossen bij Drienerlo. Deze taxibaan werd door de vliegtuigen (voornamelijk nachtjagers) gebruikt als verbindingsweg naar het vliegveld vanaf de z.g.n. splitterboxen waarin ze in het bos opgesteld stonden.

De baan liep via Hof Espelo tot aan Driene, en was tot aan de waterwinning al bestraat. Aan de rand van de Wiedicksbeekweg staat een Eik op een plek waar hoofdzakelijk berken staan. Het bordje bevindt zich op een grote Eik iets verderop. De exacte locatie is niet op de meter precies te achterhalen omdat van de baan zelf weinig terug te vinden is, van de splitterboxen wel, deze bevonden zich ongeveer hier.

Als de oorlog een dag langer had geduurd had de Eik er niet meer gestaan, omdat het bouwen van de baan tot aan het einde van de oorlog door ging. De boom is inmiddels voorzien van een bordje wat aangeeft waarom deze boom en de directe omgeving zo bijzonder is. Het bordje valt niet erg op, en past in het landschap. Om de boom te beschermen zijn korte rvs schroeven gebruikt

Vanaf zulke schuilplaatsen werden de vliegers door verzetsmensen als Geert Schoonman naar de grens gesmokkeld. Ze kregen burgerkleding, valse papieren en werden via de zogenaamde Smit-van der Heijden lijn naar het zuiden begeleid, dwars door bezet gebied, in de hoop via Spanje Engeland weer te bereiken. 

Enschede, monument in het Belastingkantoor

Hengelosestraat 75, 7514 AE, Enschede (Enschede), Overijssel, Nederland

Het monument in het Belastingkantoor in Enschede is opgericht ter nagedachtenis aan twee belastingambtenaren die op 31 maart 1945 (één dag voor de bevrijding van Enschede) door de bezetter zijn doodgeschoten.

De namen van de twee slachtoffers luiden:
De heren J.H. Bosch (inspecteur der invoerrechten en accijnzen) en G.L. Rutgers (grenscommies).

Beide ambtenaren maakten deel uit van het verzet gedurende de Duitse bezetting. Op 31 maart 1945 werd door een zekere Huschka (een voor de bezetter werkende verrader die geïnfiltreerd was in de verzetsgroep) een bijeenkomst belegd omdat er belangrijke informatie zou zijn over de op handen zijnde bevrijding. De bijeenkomst werd belegd aan de Sumatrastraat nummer 3 te Enschede, de woning van de familie Ter Borg. Toen iedereen aanwezig was deed de Sicherheitsdienst (SD) een inval waarbij alle aanwezigen ter plaatse werden doodgeschoten.
Mevrouw Ter Borg werd nog wel in de gelegenheid gesteld om haar kind naar de buren te brengen, waar zij het afgaf met de mededeling ''Ze gaan mij doodschieten, mijn man is al dood''. Inderdaad werd zij bij terugkeer in de gang doodgeschoten. In totaal kwamen hier negen mensen om het leven, te weten: G. ter Borg (69 jaar), G.E. ter Borg (40 jaar), J ter Borg-Elferink (39 jaar), A. van Essen (33 jaar), J.J.Francoys (38 jaar), W. Mink (38 jaar), J.H. Wennink (31 jaar), P. Zandbergen (36 jaar), en G.L. Rutgers (32 jaar).

Direct daarna begaf de SD zich met Huschka naar de woning van Bosch die een vooraanstaande rol in het verzet speelde. Hij werd meegevoerd naar de synagoge aan de Prinsenstraat die toen dienstdeed als gevangenis, waar hij nog diezelfde avond in de tuin werd gefusilleerd.

Locatie
De gedenkplaat hangt in de hal van het belastingkantoor, gevestigd aan de Hengelosestraat te Enschede. Na de verbouwingen van het pand hangt de plaquette nu achter een glazen wand.

De oude synagoge aan de Achterstraat

 De oude synagoge aan de Achterstraat nu Stadsgravenstraat

In 1667 is er in Enschede al sprake van een Joodse inwoner. Hun aantal groeide slechts langzaam. In 1748 werden er synagogediensten gehouden in een woonhuis. De gemeente Enschede bleef de hele achttiende eeuw de vestiging voor joden beperken.

Na de burgerlijke gelijkstelling ["Gelykstaat"] door de Staten Generaal van de Bataafse Republiek in 1796 nam het aantal joden in Enschede toe en werden synagogediensten gehouden in een gehuurd kamertje in de Walstraat, wat door de groei van de Joodse bevolking langzamerhand te klein werd.

In de Achterstraat, nu Stadsgravenstraat, werd in 1834 de eerste synagoge van Enschede ingewijd, gebouwd met financiële steun van de niet-Joodse bevolking.

Deze synagoge is bij de grote stadsbrand van 1862 verloren gegaan.

Pas in 1865, had men, mede door een gift van 1000 gulden uit het gemeentelijk opbouwfonds, voldoende geld om te herbouwen. Er werd links naast de herbouwde Sjoel nu een school gebouwd.

Na de verkoop in 1928 is de Sjoel afgebroken, maar het front van het schoolgebouw bestaat nog steeds aan de Stadsgravenstraat, rechts naast het "Lampenpaleis".

Mauthausen Monument Enschede

• Prinsestraat 18, 7513 AL Enschede

Voor de synagoge aan de Prinsestraat in Enschede staat een monument ter nagedachtenis aan de meer dan zevenhonderd omgebrachte Joodse medeburgers uit Enschede.
Op het Monument staat de volgende tekst:

MET DE RAZZIA VAN  14-9-1941 BEGON DE  JODENVERVOLGING.

TER NAGEDACHTENIS  AAN DE JOODSE  NEDERLANDERS DIE TIJDENS DE JAREN
1940-1945 DOOR DE DUITSE BEZETTER WERDEN VERMOORD

De eerste paar regels gaan over het oppakken van ongeveer honderd Joden op die dag. Zij werden al snel naar het kamp in Mauthausen gestuurd.

De geschiedenis

Het ‘Joods monument’ in Enschede is opgericht ter nagedachtenis aan de 700 joodse medeburgers die vanaf 14 september 1941 tijdens razzia’s door de bezetter werden opgepakt en op transport zijn gesteld naar het concentratiekamp Mauthausen. Geen van hen heeft de oorlog overleefd.

Het monument staat bij de ingang van de synagoge (een ontwerp van de architect K.P.C. de Bazel (1869-1923) ) De synagoge is ingewijd op 13 december 1928, en was grotendeels gefinacieerd door de voorzitter van de Nederlands-Israëlische Gemeente (N.I.G.) Enschede, de textielmagnaat S.N. Menko. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de synagoge een verblijfplaats van de Duitse bezetter. Na de oorlog was het aantal leden van de N.I.G. teruggenomen van ruim 1200 leden naar nog zo’n 500.

Oprichting
Het gedenkteken wordt ook wel het Mauthausen-monument genoemd, omdat het in het kader van de jaarlijkse Mauthausen-herdenking is opgericht.

Het huis van Sig Menko

Een fabrikant pur sang was hij zeker niet, Sigmund Menko, medefirmant van de weverij N.J. Menko en de spinnerij Roombeek in Enschede. Zijn broers Julius en Miljam waren tot hun overlijden in de jaren dertig het gezicht geweest van het bedrijf. Sigmund – Sig voor intimi – viel vooral op door zijn vele nevenactiviteiten voor de Joodse gemeenschap in Enschede. Bij de viering van Sigmunds zeventigste verjaardag op 23 april 1950 vertelde mededirecteur en familielid Ernst Krudop, hoe hij Sig had leren kennen: ‘Een voorvechter, soms een geducht tegenstander. Daarom: bewonderd en benijd, meer gerespecteerd dan geliefd.’ Begin jaren dertig was Sigmund zijn overleden broer Miljam opgevolgd als voorzitter van de Nederlands Israëlitische Gemeente, al was het met ‘frisse tegenzin’. Al snel groeide hij uit tot de uitgesproken leider van de Joodse gemeenschap in Enschede. In de Tweede Wereldoorlog was hij dan ook de aangewezen man om de Joodsche Raad Enschede te leiden.¹

Het huis van Sig Menko werd bezet door de Duitse Ortskommandant. Het hoofdkwartier van de SD in Enschede was hier gevestigd

Monument H.E. Jannink

• Haaksbergerstraat 149, Enschede

Dit monument bevindt zich bij de ingang van het Janninkcomplex in Enschede. Nu een gezondheid centrum. Jannink is ook een bekende naam in Haaksbergen, waar zijn nazaten veel ontroerend goed bezitten.

Hendrik Engbert (Hentie) JANNINK, textielfabrikant, na 1937 spinnerij Gebr. Jannink (directeur spinnerij Jannink), geboren op 06‑07‑1904 te Enschede, overleden op 05‑09‑1944 te Vught op 40-jarige leeftijd. Gefusilleerd. Werd in 1942 door de Duitsers uit de Hölterhof gehaald, waar hij zich had verstopt. Hij had in het huis aan de Bisschopstraat Engelse piloten verborgen gehouden. Henty Jannink hielp samen met zijn vrouw Mies neergestorte geallieerde vliegtuigbemanningen en Joodse landgenoten vluchten naar de vrijheid of onderduik. Beide zijn verraden en op 5 januari 1944 overgebracht naar de gevangenis van de SD in Haaren bij Vught.

Henty is later in concentratiekamp Vught gefusilleerd. Mies werd op 4 september 1944 geïnterneerd in het vrouwenkamp Ravensbrück en vervolgens in concentratiekamp Dachau. Zij overleefde deze kampen.

Gehuwd op 37-jarige leeftijd op 23‑06‑1942 te Enschede, of juli? Echtgenote is Johanna Hermina (Mies) BRUINS, 25 jaar oud, geboren op 19‑10‑1916 te Hilversum, overleden op 23‑09‑2002 op 85-jarige leeftijd. Tijdens de oorlog nemen Hendrik en Johanna deel aan het verzet in Enschede. Ze sluiten zich aan bij een groep die neergekomen geallieerde piloten opvangt en op weg helpt naar huis, via contactpersonen en een vaste route. Naast Hendrik en Johanna Jannink maken Jan Morsink, Cor Brasz en Tjibbe Velsing deel uit van de groep. Zij staan in nauw contact met Karst Smit, een marechaussee in Hilvarenbeek. Karst helpt veel joden de grens over en vanaf 1943 ook piloten. Via Karst komt de familie Jannink in contact met de familie Van der Heijden in Hilvarenbeek. Het is een deel van de Dutch - Paris lijn, een ontsnappingsroute naar zowel Zwitserland als Spanje. Als een Duitser probeert de groep te infiltreren, wordt hij geliquideerd. Op 15 november 1943 wordt een lid van de groep samen met een piloot in België gearresteerd. De familie Jannink wordt daarop gewaarschuwd maar duikt vermoedelijk niet onder. Op 5 januari 1944 worden Hendrik en Johanna gearresteerd. De arrestatie vindt plaats in het buitenverblijf van de familie Jannink, de Hölterhof. Ze worden naar de Polizei- und Untersuchungsgefängnis in Haaren gebracht, vlak bij het concentratiekamp Vught.

Geallieerden
Op 26 januari 1944 wordt Hendrik naar Kamp Vught gebracht. Bij het naderen van de geallieerde troepen begin september 1944 wordt het kamp in allerijl ontruimd. Terwijl treinen vol gevangenen naar Duitsland vertrekken, wordt Hendrik Jannink op 5 september 1944 in Vught gefusilleerd.

De vrouw van Hendrik gaat op transport naar Ravensbrück, onwetend van Hendriks dood. Van daar uit naar Dachau waar ze terecht komt in het buitenkommando Agfa Kamerawerke in München. Johanna overleeft de kampen en moet zonder Hendrik verder. Ze trouwt opnieuw en is jarenlang actief in het Vrouwencomité Dachau.

Zowel Hendrik als Johanna ontvangen na de oorlog een Engelse onderscheiding voor hun verzetswerk in de pilotenlijn en hun hulp aan geallieerde piloten. Johanna overlijdt op 86-jarige leeftijd.

Fietsopslag Gemeentehuis Lonneker Enschede

• Hengelosestraat 52, 7514AJ Enschede

Het voormalig raadhuis van Lonneker (Enschede) werd in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gebruikt als fietsopslag van inbeslaggenomen fietsen.

Joodse Oorlogsgraven Enschede

• Noord Esmarkerrondweg 403, 7533 BL Enschede

Op de Joodse begraafplaats in Enschede liggen een aantal Nederlandse Oorlogsgraven van slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. De graven zijn geregistreerd bij de Nederlandse Oorlogsgravenstichting.

Het betreft de graven van:

Simon en Israël van Zuiden, overleden in Enschede, 27-09-1944
Rika van Zuiden -ten Brink, overleden vliegveld Twente Enschede, september 1944
Eduard Denneboom, overleden vliegveld Twente Enschede, 28-09-1944
Arthur I. Goldstein, overleden in Enschede, 30-09-1943
Rika Samson-Samuel, overleden in Enschede, 15-03-1943
Max Wertheim, overleden in Westerbork, 21-10-1943
H.S. Wolf-Maschke, overleden vliegveld Twente Enschede, september 1944
Ernst Baum, overleden in Enschede, 22-01-1944.

De begraafplaats is niet vrij te bezoeken.

Oorlogsgraven van het Gemenebest Oosterbegraafplaats Enschede

• Noord Esmarkerrondweg 407, 7533BL Enschede

De Oosterbegraafplaats van Enschede bevat de graven van 11 Gemenebest-gevallenen uit de Eerste Wereldoorlog.
Daarnaast is er een erehof voor 50 graven uit de Tweede Wereldoorlog. Hiervan zijn de helft graven van vliegeniers en de rest zijn soldaten die gesneuveld zijn gedurende het laatste gedeelte van de strijd om Nederland te bevrijden.

Het geallieerde erehof in Enschede herbergt het stoffelijk overschot van vijftig gesneuvelde militairen. Bij elk graf is een identiek grafteken van witte natuursteen geplaatst, met in reliëf een embleem en een kruis. Achter de graven staat het 'Cross of Sacrifice', vervaardigd uit Portland-natuursteen. Op het kruis is een bronzen zwaard aangebracht. Het is een standaard kruis van de Commonwealth War Graves Commission. De inrichting van Britse erevelden is uniform in alle 140 landen waar de Commonwealth War Graves Commission verantwoordelijk is voor het onderhoud van de oorlogsgraven.

Ook bevindt zich bij de graven een plaquette met daarop een schets van de troepenbeweging van met name het Britse leger in het kader van de bevrijding. De plaquette is aangebracht op een stenen voetstuk.

Symboliek
Het offerkruis staat symbool voor de militairen van het Britse Gemenebest die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn gesneuveld.

De geschiedenis

Het geallieerde erehof herinnert de inwoners van Enschede aan vijftig geallieerde militairen van het Britse Gemenebest die tijdens de Tweede Wereldoorlog op Nederlands grondgebied zijn gesneuveld. Het merendeel van de slachtoffers behoorde tot de Royal Air Force. Ook ligt op het ereveld een aantal leden van het Glideregiment begraven. Deze soldaten hadden een belangrijk aandeel in de Slag bij Arnhem, in het kader van operatie Market Garden in september 1944.

V1 Feuerstellung Helmerhoek

In Enschede op het landgoed De Helmer (wijk Helmerhoek) zitten funderingen van een V1 lanceerplatform (Abschussrampe) in de grond; deze is echter nooit operationeel geweest. Het landgoed / de boerderij is gedurende het laatste jaar van de oorlog door de Duitsers geconfisqueerd om deze basis op te bouwen.

De baan is naar het zuidwesten gericht, wat aangeeft dat deze baan bedoeld was voor lancering richting het zuiden van België en Antwerpen.

Er schijnen in het gebied tussen Haaksbergen en Enschede vier V1 startbanen te zijn geweest. Dit zijn:
1- startbaan in het Assinkbos (toen en nu eigendom van de fam. L. van Heek).
2- startbaan te nabij de Helmerhoek
3- startbaan aan de weg naar Enschede, de huidige Enschedesestraat achter boerderij de Ziepe. Deze boerderij is vinden aan de Enschedesestraat 188. Hier zijn nog diverse resten in de grond aanwezig, o.a. de betonbaan en put voor koelwater. De betonbaan begint direct achter de boerderij en gaat een heel stuk het bos in. Het is ook te bereiken via een bospad vanaf de Molenbeltenweg.

4- startbaan nabij gebied de Rutbeek (nu camping Twente).

Deze en enkele andere V1 installaties zijn met beton, voor de fundering, afkomstig van de Wielerbaan in Enschede. Deze wielerbaan bestaat niet meer, alleen de aarde wallen zijn nog zichtbaar in het landschap. De school die er heeft gestaan  is genoemd naar "de Wielerbaan" die daar heeft gestaan.

Een fundatieblok van de V1-lanceerbaan, met het kenmerkende vierkante gat. Dit stuk fundatie zit in de grindweg bij het toiletgebouw dat direct achter de kantine staat. De lanceerbaan loopt onder de kantine en onder het toiletgebouw; er is over heen gebouwd. Deze V1-baan was een zogenaamde ''uitwijkbaan''. Dat betekende dat hij in relatie stond met de baan aan de Enschedesestraat 188. Ze zijn ongeveer 1,5 km van elkaar gelegen, en zodoende kon met als er iets met Enschedesestraat 188 aan de hand zou zijn: dan kon men de V1's ook vanaf de uitwijkbaan afvuren, met dezelfde instellingen. Er hoefde dus niet gecorrigeerd te worden voor afstand of richting.

Monument Schuilkelder Floresstraat Enschede

• Floresstraat, 7512 ZM Enschede

Het monument herdenkt de bombardementen op Enschede met een Plaquette op de plek waar de schuilkelder stond.

Tekst op de plaquette:

Deze kelders dienden in de Wereldoorlog 1940 - 1945 de buurtbewoners tot schuilplaats 1 - 4 - '45.

Het monument is al in 1945 direct na de bevrijding onthuld.

Voormalig Smulders Steenfabriek

• Oude Deventerweg, Enschede

In de oorlog was dit in gebruik als steenfabriek voor de Duitsers en daarna als opslagplaats voor de vliegbasis.
De klei voor de fabriek werd gewonnen in de kleigaten naast de fabriek.
Het bos ernaast zit vol met gaten, dit zijn geen bomkraters, maar kleigaten, de aanwezige visvijvers (ooit zwemvijvers) zijn ook oude kleigaten. Na de oorlog is hier overtollige munitie in gegooid. Tot decennia na de oorlog ontploften er af en toe bommen, wat vissers deed opschrikken en de aanwezige vissen dode. De gaten zijn tot drie keer toe gesaneerd, de laatste sanering is grondig aangepakt, waarmee het gevaar op ontploffingen nu tot een minimum is gereduceerd.
De restanten van de fabriek zijn recent gesaneerd. Er zijn nog enkele funderingen, een stukje spoorlijn en ruïnes over. De voormalige kleigaten dienen nu als visvijver.

Historie in het kort:
1899. Twentse Stoomsteenfabriek Smulders & Mulder Starten productie met 70 arbeiders.
1902. Bouw drooginrichting boven en om de ringoven.
1908. Bouw paardenstal en twee grote droogloodsen van vier verdiepingen.
1909. Bouw van een kantoor.
1928. Bouw nieuwe en hogere schoorsteen.
1940. Fabriek wordt stilgelegd. De Duitsers namen het complex met spoorlijn en zwemvijver in gebruik. Er worden onder gezag van de Duitse bezetter nog 3 miljoen stenen vervaardigd voor de aanleg van het vliegveld.
1941. De 63 meter hoge schoorsteen wordt in verband met mogelijk gevaar voor landende vliegtuigen tot de helft ingekort.
1943. Een grote brand legde de drogerijen en de oven in as, waarop de Duitsers de oven afbraken. Daarna de rest van het gebouw in gebruik als opslagplaats. De drogerijen werden al gebruikt om hout en andere materialen voor de vliegbasis te drogen en of op te slaan.
Na de bevrijding was het bedrijf volkomen geruïneerd en werd het complex in 1949 door de gemeente opgekocht

Wederopbouw monument

Monument dat herinnert aan de wederopbouw van Enschede na de oorlog. Monument "De Herrijzing" van kunstenares Marie van Eijl-Eiktink. Het is een beeld van 2 feniks volgels die uit hun as herrijzen. Het monument staat op de hoek van de Zuiderval en de Getfertsingel.

Monument "De Herrijzing"

Monument 'De Herrijzing', Het beeld , de PHOENIX , is van Marie Eitink. Het symoliseerd de wederopbouw van Enschede en van de vernielde brug in het bijzonder het is op 5 Mei 1959 onthuld door mevr Nijkamp- Voortman. Bron: Bart

Symboliek
De feniks is een Grieks-mythologische vogel die zich volgens de fabel om de 500 jaar liet verbranden op een door de zon ontstoken brandstapel, om vervolgens verjongd uit de as te herrijzen. De beeltenis is een symbool van onsterfelijkheid en eeuwige verjonging na ondergang. Het monument verwijst naar het gegeven dat Enschede door hard werken de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog te boven is gekomen.

Wijziging
Oorspronkelijk was dit beeld aangebracht op de Wicher Nijkampbrug, gelegen aan de Getfertsingel over het zogenaamde spoor Zuid. Deze brug werd op 1 april 1945 door de bezetter opgeblazen en vervolgens herbouwd. Na het afbreken van de brug in de jaren negentig, werd het beeld verplaatst naar de nieuw aangelegde Zuiderval.

De geschiedenis

Het monument 'De Wederopbouw' in Enschede herinnert aan de ravage die de Tweede Wereldoorlog heeft veroorzaakt. Door noeste arbeid zijn de inwoners van de stad de gevolgen van de bezetting weer te boven gekomen.

Enschede, monument ‘Stoomweverij Nijverheid’

Nijverheidstraat 2, 7511 JM, Enschede (Enschede), Overijssel, Nederland

Herdachte groepen: Burgerslachtoffers, Vervolgden Nederland

Ontwerper: Ben Guntenaar   Onthulling: 1947

 Het monument

Vorm en materiaal
Het monument ‘Stoomweverij Nijverheid’ in Enschede is een natuurstenen gedenkplaat waarop in reliëf een vogel en een mensenfiguur zijn afgebeeld.

 Digitaal Joods Monument
De joodse oorlogsslachtoffers die op dit gedenkteken vermeld staan, zijn tevens opgenomen in het ‘Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland‘. Hierin vindt u meer informatie over deze personen met waar mogelijk een korte biografie, familierelaties en adresgegevens.

Onder het kopje ‘Geschiedenis’ op deze pagina kunt u op een persoonsnaam klikken om doorverwezen te worden naar het Digitaal Joods Monument.

De geschiedenis

Het monument ‘Stoomweverij Nijverheid’ in Enschede is opgericht ter nagedachtenis aan tien personeelsleden van het familiebedrijf Van Gelderen die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen om het leven zijn gekomen.

Comprecht Gerhard Sanders, ook wel bekend als ‘Gerard Sanders’, was secretaris van de Joodse raad en zette zich in voor de ‘onderduik’ van zijn joodse stadsgenoten.

Onthulling
Het monument is onthuld omstreeks 1947.

Meer informatie

Locatie
Het gedenkteken bevindt zich in de hal van de vroegere woning van L.P. van Gelderen, directeur van de Stoomweverij Nijverheid, aan de Nijverheidstraat 2 te Enschede. Op dit moment is er een restaurant gevestigd in dit pand.

Monument Twaalf Oorlogsslachtoffers

• Knollerveldweg - Sniedersveldweg, Deurningen

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn op het terrein van vliegveld Twente tegenover het monument diverse mensen door de Duitsers geëxecuteerd. Dit waren o.a. verzetsmensen en Joodse onderduikers. Het exacte aantal is niet bekend. Van twaalf mensen zijn de stoffelijke resten na de oorlog gevonden en herbegraven.

Het monument staat op de kruising van de Knollerveldweg en de Sniedersveldweg. Deze positie kan net niet op de kaart worden weergegeven.