Henk Thiadens
Henk Thiadens
Schaduwen over de Bevrijding: Het Mysterieuze Lot van Dokter Henk Thiadens
Terwijl de iconische dominee Leendert Overduin in Enschede geschiedenis schreef door op humanitaire wijze honderden Joodse medeburgers te redden, voltrok zich in de stad tegelijkertijd een bikkelharde, gewapende ondergrondse strijd. Aan het front van deze risicovolle operaties stond de 37-jarige zenuwarts Henk Thiadens. Hij hield zich bezig met een breed scala aan gevaarlijke activiteiten, variërend van gewelddadige sabotage tot het weglokken van neergestorte geallieerde piloten. Juist op het moment dat de vrijheid voor het grijpen lag, sloeg voor hem het noodlot toe onder hoogst dubieuze omstandigheden.
De Spreekkamer als Spionagehoofdkwartier
In het dagelijks leven genoot Thiadens als psychiater groot vertrouwen binnen de Enschedese textilelite. Zijn medische praktijk bleek echter de perfecte dekmantel voor inlichtingenwerk. Tussen zijn patiënten bevonden zich namelijk niet alleen verzetsvrienden, maar ook bezetters en NSB-sympathisanten. Net als een kapper luisterde Thiadens scherp naar de loslippige ontboezemingen in zijn stoel. Op deze manier verzamelde hij regelmatig cruciale informatie over op handen zijnde arrestaties en lokale verraders. Op aanraden van een vertrouweling legde hij deze belastende feiten vast in een geheim zwartboek, een dossier dat na de capitulatie moest dienen om collaborateurs definitief te ontmaskeren.
Eerste Paasdag 1945: Een Fatale Missie
Op 1 april 1945, terwijl Thiadens de paasmis bijwoonde in de Heilige Jacobuskerk, bereikte hem het verlossende bericht dat de Britten op het punt stonden de stad te bevrijden. De arts aarzelde geen moment en haalde bij een tuinhuisje in Broekheurne zijn vuurwapen en het blauwe uniform van de Binnenlandse Strijdkrachten tevoorschijn. Samen met zijn adjudant Piet Breugelmans sprong hij op de fiets met de cruciale opdracht om de Zuiderspoorbrug veilig te stellen, zodat de geallieerde tanks ongehinderd konden passeren.
De tocht verliep echter vanaf het begin rampzalig toen een vluchtende Duitse soldaat de fiets van Thiadens opeiste. Een passerende nazi-officier bemoeide zich met de ruzie, waarna de situatie volledig escaleerde en Breugelmans de officier in het gezicht spuugde. De Duitser schoot de adjudant daarop ter plekke met een machinepistool door het hoofd. Hoewel Thiadens onder schot werd meegevoerd, wist hij in de daaropvolgende chaos te ontvluchten en een andere fiets te bemachtigen. Zijn geluk was echter van korte duur, want op de Burgemeester Van Veenlaan werd de arts opnieuw klemgereden door mannen in Duitse uniformen. Toen hij zijn papieren greep om te bewijzen dat hij medicus was, glipte per ongeluk zijn oranje armband van de Binnenlandse Strijdkrachten uit zijn jas. De militairen sleepten Thiadens mee naar een nabijgelegen weiland aan de Kotmanweg en executeerden hem van dichtbij, slechts een paar uur voordat de eerste Britse bevrijders de Haaksbergerstraat binnenrijden.
Henk Thiadens
Het eerste monumentje op de plek waar Thiadens werd doodgeschoten.
Een Web van Intriges en Verdwenen Bewijs
De liquidatie van Thiadens staat niet op zichzelf, maar vormt het sluitstuk van een gitzwarte slotfase van de bezetting. Slechts een dag eerder lokte Carl Ludwig Huschka twaalf verzetsstrijders in een hinderlaag aan de Sumatrastraat, waar ze door de SD werden neergemaaid. Ook belastinginspecteur Johannes Bosch, een cruciale financier van het lokale ondergedoken netwerk, eindigde die dag voor het vuurpeloton in de tuin van de synagoge.
De precieze toedracht van zijn dood is niet op alle punten opgehelderd. Latere bronnen noemen verschillende verklaringen voor de gebeurtenissen rond zijn laatste uren. Uit de lijkschouw bleek bijvoorbeeld dat Thiadens was doorzeefd met een stengun, een type machinegeweer dat door de geallieerden uitsluitend werd gedropt ten behoeve van het Nederlandse verzet en niet in gebruik was bij het Duitse leger. Dit sluit aan bij verklaringen van getuigen van de slachting in de Sumatrastraat, die nadrukkelijk aangaven dat de overvallers onderling Nederlands spraken. De verwarring werd compleet toen amper een paar uur na de moord op de dokter twee mannen in het uniform van de Binnenlandse Strijdkrachten zijn woning aan de Ripperdastraat binnendrongen. Zij doorzochten gericht zijn administratie en namen alle documenten mee, waardoor het explosieve zwartboek sindsdien spoorloos is gebleven.
Politieke Rivaliteit en een Gedeelde Nalatenschap
De chaos rond de bevrijding legde tevens een diepe breuklijn bloot binnen de Enschedese gemeenschap. Terwijl progressieve verzetskringen de humanitaire held Leendert Overduin naar voren schoven als nieuwe burgemeester, greep gemeentesecretaris Jan Willem Arnold van Hattum met steun van de conservatieve Ordedienst direct de macht. In deze politieke overgangsfase raakte de herinnering aan het radicale verzet enigszins op de achtergrond.
Het intieme monument dat buurtbewoners in 1945 voor Thiadens oprichtten aan de Kotmanlaan moest in de jaren vijftig wijken voor de bouw van de woonwijk Boswinkel. De herinneringsplaquette hangt tegenwoordig weggestopt aan een flatmuur aan de Speenkruidstraat, in de schaduw van de naar hem vernoemde straat in de wijk het Ribbelt. Pas eind jaren tachtig kreeg ook zijn adjudant Piet Breugelmans een eigen straatnaam op het oude Van Heekcomplex. De prangende vraag blijft na al die decennia onbeantwoord of de moorden in de allerlaatste uren van de oorlog het resultaat waren van blinde nazi-agressie, of dat Thiadens en zijn medestrijders moesten zwijgen omdat hun zwartboeken de Enschedese elite na de oorlog te hard zouden raken.
Bronnen
- Oorlogsgravenstichting – Hendrik Arend Thiadens.
- Nationaal Comité 4 en 5 mei – informatie over oorlogsmonumenten in Enschede.
- 1Twente – Henk Thiadens. 1Twente – Thiadens
- SecondWorldWar – De laatste uren van Thiadens en Breugelmans. SecondWorldWar – Thiadens
- Oorlogsgravenstichting. Oorlogsgravenstichting
- Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, nr. 21 / De Sliepsteen. SHSEL
Maak jouw eigen website met JouwWeb