De Blokploegen van Enschede

De Onzichtbare Linies: De Blokploegen van Enschede

Tijdens de oorlogsjaren was Enschede niet alleen verdeeld in wijken, maar in 78 sectoren, de zogenaamde 'blokken'. In elk blok was een blokploeg actief. Deze bestond uit gewone burgers die in de wijk woonden en werkten. Een typische blokploeg bestond uit:

  • De Blokleider: De eindverantwoordelijke voor de organisatie en communicatie met de centrale luchtbeschermingsdienst.
  • De Blokbrandwacht: Mannen die direct na een inslag met handspuiten en zandbakken probeerden beginnende branden te blussen voordat ze de hele straat in de as legden.
  • De Blok EHBO-post: Vaak ingericht in een huiskamer of garage, waar buurtgenoten direct na een bombardement eerste hulp kregen.

De Blokleider: De spin in het web

Aan het hoofd van elk blok stond in het algemeen de Blokleider. Dit gold niet alleen voor Enschede. Dit was vaak een gerespecteerde buurtbewoner — een onderwijzer, een winkelier of een opzichter uit de fabriek — die de wijk en haar bewoners door en door kende.

Zijn taken waren loodzwaar:

  1. Registratie en Controle: De blokleider hield nauwgezet bij wie waar woonde. Hij wist welke bewoners slecht ter been waren en extra hulp nodig hadden bij een evacuatie naar de schuilkelders.
  2. Handhaving van de Verduistering: Elke avond moest de blokleider controleren of er nergens licht door de kieren van de gordijnen ontsnapte. Een straaltje licht kon immers een baken zijn voor geallieerde bommenwerpers.
  3. Leiding tijdens de chaos: Zodra het luchtalarm loeide, trok de blokleider zijn witte helm op en nam de leiding. Hij dirigeerde de mensen naar de schuilplaatsen en hield toezicht op de blokbrandwacht.
  4. Rapportage: Na een aanval moest de blokleider direct inventariseren: hoeveel huizen zijn geraakt? Hoeveel gewonden zijn er? Is er gaslekkage? Deze informatie werd via een ordonnans (vaak een jongen op een fiets) naar de centrale commandopost in het stadhuis gebracht.

De Blokken

De 'Bloklijst'

Nummer 1-15: Hart van de stad (Binnen de singels).

Nummer 16-40: De arbeiderswijken in het Noorden en Oosten.

Nummer 41-60: De wijken aan de Zuidkant.

Nummer 61-78: De wijken aan de Westkant.De 78 Sectoren van Enschede (1940-1945)

De stad was verdeeld in 5 hoofdvakken (A t/m E), die weer waren onderverdeeld in de 78 genummerde blokken. Elk blok had een eigen 'Blokpost' waar de witte helmen samenkwamen.

Vak A: De Binnenstad & Omgeving

  • Blokken 1 t/m 15
  • Locaties: Markt, Langestraat, Kalanderstraat, Haverstraat, Zuiderhagen, Noorderhagen en de Walstraat.

Vak B: Noord & Noordwest

  • Blokken 16 t/m 32
  • Locaties: De Krim, Twekkelerveld, Deppenbroek en de omgeving van de Hengelosestraat.

Vak C: De Indische Buurt & Hogeland (Noordoost/Oost)

  • Blokken 33 t/m 48
  • Locaties: Floresstraat (jouw startpunt!), Beukinkstraat, Brinkstraat, Hogelandsingel en de Oliemolensingel.
  • Cruciaal blok: Blok 43 (Beukinkstraat/Brinkstraat) had een van de best gedocumenteerde burger-EHBO-posten van de stad.

Vak D: Zuid & Getfert

  • Blokken 49 t/m 65
  • Locaties: Getfertsingel, Helmerhoek (destijds nog agrarisch), de Broekheurne en de omgeving van de Pathmossingel.

Vak E: Pathmos & Stadsveld (West)

  • Blokken 66 t/m 78
  • Locaties: Pathmos (het Tuindorp), Stadsveld, Bruggert en de omgeving van de Haaksbergerstraat.

Bronnen

  • T. Wiegman, Enschede 1940–1945.
  • Enschede-Stad – historische documentatie over blokploeg 43 en de luchtbeschermingsdienst.
  • Stichting Cultureel Erfgoed Enschede – historische documentatie over luchtbescherming en schuilgelegenheden.
  • Gemeentelijke/archiefdocumenten van de luchtbeschermingsdienst van Enschede, indien beschikbaar.